– वैदिक पुरोहित श्री विनय भाइ
जनकपुरधाम
१. हे गृहस्थहरू! जुन परिवारमा पति पत्नीसँग प्रसन्न रहन्छन् र पत्नी पनि आफ्ना पतिसँग सन्तुष्ट रहन्छिन्, त्यो परिवारमा स्वाभाविक रूपमा सुख, शान्ति र समृद्धि छाउँछ। तर जहाँ यी दुईबीच असन्तुष्टि र कलह हुन्छ, त्यो घर दुःखले भरिन्छ।
२. यदि पत्नीले पतिप्रति प्रेम र सम्मान दर्साउँदिनन्, वा पतिले आफ्नी पत्नीलाई खुसी र सम्मानित राख्दैनन् भने पारिवारिक जीवन असन्तुलित हुन पुग्छ। यसको असर छोराछोरी र पूरै घरपरिवारमा पर्छ। अर्कोतर्फ, जब पति र पत्नी एक-अर्कासँग खुसी रहन्छन्, तब घरमा आनन्द र सकारात्मक ऊर्जाको सञ्चार हुन्छ।
३. आफ्नो परिवारका महिलाहरू—छोरी, दिदी-बहिनी, पत्नी र बुहारी/नन्द,माइज्यूहरूलाई सधैं सम्मान गर्नु पिता, दाजुभाइ, पति र देवर-जेठाजुहरूको कर्तव्य हो। उनीहरूलाई मिठो बोली, राम्रो भोजन, वस्त्र, गहना र आदरपूर्ण व्यवहारद्वारा खुसी राख्नुपर्छ। आफ्नो परिवारको कल्याण चाहनेहरूले महिलाहरूलाई कहिल्यै पनि हानि वा कष्ट पुर्याउनु हुँदैन।
४. जुन परिवारमा महिलाहरूको सम्मान हुन्छ, त्यहाँ सद्गुण, सुख र श्रेष्ठ सन्तानहरूको जन्म हुन्छ। तर जहाँ महिलाहरूको सम्मान हुँदैन, त्यहाँ परिवारले गरेका राम्रा कामहरूले पनि शुभ फल दिन सक्दैनन्।
५. यदि पुरुषहरूको खराब व्यवहार, अविश्वास वा गल्तीका कारण महिलाहरूले दुःख पाउँछन् भने त्यस्तो परिवारको चाँडै नै पतन हुन्छ। तर जहाँ पुरुषहरूको राम्रो आचरणले महिलाहरू प्रसन्न हुन्छन्, त्यो परिवारले निरन्तर प्रगति गरिरहन्छ।
६. जुन घरमा महिलाहरूको अपमान हुन्छ र उनीहरू दुःखी रहन्छन्, त्यस्ता घरहरू अन्ततः भत्किन्छन् (नष्ट हुन्छन्)। त्यसैले, जसले समृद्धि र सफलताको कामना गर्दछ, उसले चाडपर्व र विशेष अवसरहरूमा महिलाहरूलाई वस्त्र, गहना, भोजन र आदर सत्कारका साथ सम्मान गर्दै खुसी राख्नुपर्छ।
७. महिलाको कर्तव्य पनि सधैं प्रसन्न रहने, घरको काम बुद्धिमानीपूर्वक सम्हाल्ने, तथा भोजन, कपडा, भाँडाकुँडा र घरको सरसफाइ एवं व्यवस्थापन चुस्त राख्नु हो। उनले परिवारको स्रोत-साधनको पनि सही सदुपयोग गर्नुपर्छ।
८. कतिपय महिलाहरूले खराब व्यवहार गरे तापनि, पतिका श्रेष्ठ गुणहरूको प्रभावले उनीहरू सुध्रिएर असल बन्न सक्छन्। त्यसैले, पुरुषहरू पहिले आफैं असल बन्नुपर्छ; तब मात्र उनीहरूले आफ्नो परिवारलाई सुधार्न सक्छन्।
९. हे पुरुषहरू हो! महिलाहरू पारिवारिक जीवनका शोभा हुन्। उनीहरूले सन्तानलाई जन्म दिन्छन्, घरमा जीवन्तता र उज्यालो ल्याउँछन्, अनि परिवारको समृद्धिमा सहयोग पुर्याउँछन्। त्यसैले उनीहरूलाई लक्ष्मीको रूप मानिएको हो। सन्तानको जन्म र पालनपोषण, धार्मिक कर्तव्य, सेवा र पारिवारिक सुख—यी सबै कुरा धेरै हदसम्म महिलाहरूमा नै निर्भर हुन्छन्।
१०. जसरी सबै जीवित प्राणीहरू वायु (हावा) मा निर्भर हुन्छन्, त्यसैगरी विद्यार्थी (ब्रह्मचारी), वानप्रस्थी (वनमा बस्ने) र संन्यासीहरू सबै गृहस्थमा निर्भर हुन्छन्। गृहस्थले नै अन्न, वस्त्र र साधनहरू उपलब्ध गराएर जीवनका अन्य सबै आश्रमहरूलाई सहारा दिन्छ। त्यसैले, गृहस्थ जीवनलाई अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।
११. जसले स्थायी सुख र सार्थक जीवनको चाहना राख्छ, उसले पारिवारिक जीवनमा धर्मको पालना गर्नुपर्छ। वेद र स्मृतिहरूका अनुसार, गृहस्थ जीवनलाई सबै आश्रमहरूमध्ये सर्वश्रेष्ठ मानिएको छ किनभने यसले अन्य सबैलाई आधार र सहारा प्रदान गर्दछ।
१२. एक गृहस्थले भोजन वा जीविकोपार्जनका लागि कहिल्यै अरूमाथि निर्भर हुनु हुँदैन। उसले इमानदार र न्यायपूर्ण माध्यमबाट आफ्नो जीविका चलाउनुपर्छ।
१३. घरमा पाहुना (अतिथि) आउँदा आफ्नो क्षमता अनुसार उनीहरूको आदर-सत्कार गर्नुपर्छ। तर जो व्यक्ति गलत काम, ढोंग (पाखण्ड), वेदको निन्दा, हिंसा, छल वा कपटपूर्ण व्यवहारमा लागेका छन्, त्यस्ता व्यक्तिहरूलाई सम्मान गर्नु हुँदैन।
१४. गृहस्थले कहिल्यै पनि बेइमानी वा धोखाधडीबाट धन कमाउनु हुँदैन। उसले सधैं सत्य, पवित्रता, सदाचार र धार्मिक व्यवहारको पालना गर्नुपर्छ। साथै, आफ्ना छोराछोरी र विद्यार्थीहरूलाई पनि सत्यवादिता, आत्म-संयम र धर्मको शिक्षा दिनुपर्छ।
१५. अधर्म वा गलत बाटोबाट ठूलो धन वा शक्ति प्राप्त गर्न सकिने भए तापनि त्यस्ता कार्यहरूलाई त्याग्नुपर्छ। देखावटी वा ढोंगी धार्मिक कार्यहरूबाट पनि बच्नुपर्छ, किनकि त्यस्तो व्यवहारले अन्ततः दुःख र पतनतर्फ लैजान्छ।
